Ter invulling van het Berlagehuis Usquert als architectuurcentrum, nam onze stichting deel aan een activiteit van zusterorganisatie Platform GRAS uit Groningen-stad.

En niet zomaar een activiteit, maar eentje waartoe twee ministeries, die van VRO en die van OCW, opdracht hadden gegeven. Dat zit zo:

Ruim 40 Nederlandse architectuurcentra hebben zich aaneengesloten in de Stichting Coördinatie Lokale Architectuurcollectieven (CoLA). Zo ook Stichting Berlagehuis Usquert.

Daarnaast is er samenwerking met het College van Rijksadviseurs, het Nieuwe Instituut en diverse ministeries, dat ervoor zorgt dat lokale kennis en inzichten verbonden worden aan nationaal beleid. 

Zo initieerde Stichting CoLA in 2024, in opdracht van het Ministerie BZK, het programma MooiNL, een serie maatschappelijke dialogen uitgevoerd door lokale architectuurcentra.

In 2025 hebben de Ministeries van VRO en OCW voor hun Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp (ARO), Stichting CoLA gevraagd ontwerpend onderzoek te verzamelen, te interpreteren en te vertalen naar toepassingen in het bredere ruimtelijke werkveld. Dat programma heeft in 2026 een vervolg gekregen. Zie: https://stichtingcola.nl/activiteiten/aro/

Landschapsarchitecten Lieke Jildou de Jong (LandscapeCollected) en Mathijs Dijkstra (LAOS) organiseerden, in opdracht van Platform GRAS, op 12 en 13 februari een Verkenning van het Groninger landschap. Beide ‘landschappers’ hebben hun sporen al verdiend met ontwerpende onderzoeken, nu was het zaak vakgenoten en andere betrokkenen op sleeptouw te nemen omtrent de ingrijpende landschapsopgaven die er liggen in Groningen. 

Dus stapten we met z’n allen in de bus. Een prachtige antieke bus met een fenomenale chauffeur, die ons met een rotgang over de smalste dijken en kronkeligste binnenwegen reed, vaak met aan beide kanten een diepe sloot. 

Ongelukkigerwijs was het nevelig en koud, waardoor de ramen van de bus onmiddellijk besloegen en wij van het landschap weinig meer zagen. Uitstappen dus! 

We beklommen de dijk en bekeken de kwelders, stopten bij militair oefendorp Marnehuizen en kregen uitleg over het recht van opstrek en de delimitanten. 

 Maar ook bij 2 grote en ieder op zijn manier bevlogen pootaardappelboeren: een ‘gangbare’ met een indrukwekkende sorteerrobot en een biologisch-dynamische die het regeneratief aanpakt. Waarna we geheel verkleumd de busramen weer opnieuw beademden. Had die laatste nou de toekomst? En hoe moest het dan met die eerste? 

Terug naar de vraag, de opdracht waarmee we begonnen: ontwerpend onderzoek (…) vertalen naar toepassingen in het bredere ruimtelijke werkveld!

Want… het zijn niet de ontwerpend onderzoeken waar het aan ontbreekt, daar schijnen allerlei opdrachtgevers hun schuren mee vol te hebben liggen. Het probleem is veeleer dat er met al die prachtplannen bijna nooit wat gebeurt, ze worden niet uitgevoerd.

Kortom: er zit een flink gat tussen ontwerp en uitvoering, oftewel tussen droom en daad. Inderdaad, vanwege wetten en ook vanwege praktische bezwaren. Maar misschien ook wegens een gebrek aan gevoelde urgentie, of juist vanwege de overweldigende grootte van de problemen waar we voor staan wat het landschap betreft. En misschien ook omdat elke transitie nu eenmaal geld kost, veel geld. Is dat er? En zo ja, hoe komen we er dan aan?

En hoe krijgen we voldoende mensen mee, hoe creëren we draagvlak? Gelukkig is er een omslagpunt wanneer je een vijfde of kwart van de mensen mee hebt, dat is bewezen.

De heilige graal hebben we gedurende deze twee dagen niet gevonden, maar we voelden wel allemaal: waar een wil is, vinden we uiteindelijk wel een weg, of meerdere wegen…

Stichting Berlagehuis Usquert heeft, sinds het gereedkomen van de restauratie én de verhuur van het gebouw aan een derde partij in het voorjaar van 2023, inmiddels twee grote zomertentoonstellingen georganiseerd, die veel publiek hebben getrokken en zeer goed zijn ontvangen in de pers. 

In 2023 was dat de tentoonstelling Solid Senses met bijzondere gebouw-beeldhouwwerken van architectenbureau URA uit Brussel; die in 2024 Volten in het Berlage-huis, met vooral maquettes van de enorme ruimtelijke werken van André Volten.

Het uitgangspunt bij onze keuze voor tentoonstellingen is steeds dat een bijzondere tentoonstelling extra interessant wordt doordat hij in het Berlagehuis staat, met veel aandacht zodanig vormgegeven dat zowel de tentoonstelling zelf als het Berlage-interieur optimaal tot zijn recht komt. Dat vergt een zeer zorgvuldige en nauwkeurige inpassing van ten toon te stellen objecten, die dankzij het prachtige interieur extra cachet en uitstraling krijgen. Maar waardoor ook het Berlage-interieur zelf extra goed tot z'n recht komt.

Dat dat in deze twee tentoonstellingen uitstekend is gelukt bleek wel uit de reacties, die inderdaad vooral de combinatie tentoonstelling - Berlage-interieur zeer waardeerden en prezen. 

En inmiddels hebben we alweer een nieuwe tentoonstelling gepland, zo mogelijk nog bijzonderder dan bovengenoemde exposities: glas dat ontworpen is door architecten!

En dat zijn niet de minste architecten: Berlage zelf maar ook Karel de Bazel en de beroemde Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright.

Berlage-expert en glas-kenner Professor Titus Eliëns zal deze tentoonstelling cureren en heeft daarvoor al afspraken gemaakt met het Nationaal Glasmuseum in Leerdam. Tevens zal een publicatie van zijn hand verschijnen over dit onderwerp.

Tot onze spijt moeten we berichten dat deze tentoonstelling voorlopig niet zal plaatsvinden, omdat Stichting Berlagehuis zich uit het Berlagehuis heeft teruggetrokken zolang het aan een derde partij is verhuurd.

Uiteraard houden we u op de hoogte van wanneer deze tentoonstelling wél gerealiseerd zal kunnen worden!